TS EN 671 Serisi: Yangın Hortumu Sistemleri ile Sabit Tesisat ve Bina İçi İlk Müdahale Standartları

TS EN 671 serisi, binalardaki yangın dolapları altyapısını oluşturan yarı sert hortumlu veya yassı katlanabilir hortumlu sabit sistemlerin nominal boru çaplandırılmasını, su deşarj performans kriterlerini (debi-basınç dinamikleri), püskürtme nozullarının lans geometrisini ve periyodik hidrostatik test protokollerini uluslararası mühendislik normlarıyla regüle eden anayasal ürün ve tasarım standardıdır. Sistem mimarisi; dış itfaiye ekipleri sahaya ulaşmadan önce, yapı içindeki eğitilmiş personelin veya kullanıcıların yangının ilk evresine (akkor veya alevli aşama) hızlı, kesintisiz ve yüksek debili su akışıyla müdahale edebilmesi mantığı üzerine kurulmuştur.

Oteller, eğitim kurumları, ticari merkezler ve endüstriyel depolar gibi insan sirkülasyonunun veya yangın yükünün yüksek olduğu tüm yapılarda yer alan yangın dolabı istasyonları, lansın sisleme-püskürtme kırılımları ve makara açılma tork değerleri bu standardın teknik parametreleriyle boyutlandırılır. Binaların yangından korunması hakkındaki ulusal yönetmeliklerin bina içi yangın dolabı tesisatlarındaki teknik ve yasal omurgasını oluşturan bu standart; yarı sert hortumlu sistemleri (TS EN 671-1), yassı katlanabilir hortumlu sistemleri (TS EN 671-2), yarı sert hortum tedarik kriterlerini (TS EN 671-3) ve periyodik muayene-bakım döngülerini yasal bir zorunluluk olarak bağlayıcılığa kavuşturur.

TS EN 671 Serisinin Yapısal Bölümlemesi ve Sistem Tipolojileri

Bina içi yangın hidroliğinde, müdahale edecek kişinin profesyonellik düzeyi ve mimari riskin büyüklüğü kullanılacak hortum mekanizmasının türünü belirler. TS EN 671 standardı, bu operasyonel farklılıkları adreslemek adına yangın hortumu sistemlerini yapısal tasarımlarına ve hortum morfolojilerine göre bölümlere ayırır.

TS EN 671-1: Yarı Sert Hortumlu Yangın Dolabı Sistemleri

Modern binaların iç mekanlarında, koridorlarda ve kaçış rotalarında en yaygın kullanılan tipoloji yarı sert hortumlu sistemlerdir. Standart, amatör kullanıcıların bile su basıncı altındayken hortumu dolaşmadan veya bükülmeden rahatça açabilmesini hedefler:

• Mekanik Yapı ve Çaplar: Yarı sert hortumlar, içinden su geçmediği anlarda bile dairesel formunu koruyan bir kesite sahiptir. Standart uyarınca bu sistemlerde genellikle 19 mm 25 mm nominal iç çapa sahip hortumlar tercih edilir. Hortum uzunluğu ise operasyonel kontrolün kaybedilmemesi adına kesin bir sınırla en fazla 30 metre olarak belirlenmiştir.

• Makara Tasarımı ve Hareket Kabiliyeti: Makaranın dolap içindeki montaj aksı, hortumun her yöne rahatça çekilebilmesi için en az 180 derece dönebilen bir menteşe yapısına sahip olmak zorundadır. TS EN 671-1, hortumun tamamı makaradan açılmadan da lansın (nozulun) açılmasıyla su deşarjının başlayabilmesini sağlayan içten beslemeli (su yollu) göbek mekanizmasını şart koşar.

TS EN 671-2: Yassı Katlanabilir Hortumlu Yangın Dolabı Sistemleri

Genellikle profesyonel yangın personeli veya itfaiye ekiplerinin müdahale senaryolarına uygun olarak tasarlanan, içinden su geçmediğinde yassılaşarak katlanabilen bez hortumlu sistemlerdir:

• Yüksek Debi ve Mukavemet: Bu sistemlerde hortum nominal çapı genellikle 52 mm (2 inç) olarak projelendirilir. Hortumun iç yüzeyi sürtünme kayıplarını en aza indiren kauçuk veya polimer astarla kaplıyken, dış yüzeyi yüksek mekanik mukavemet sağlayan dokuma iplik katmanından oluşur. Hortum uzunluğu yine maksimum 30 metre sınırına tabidir.

• Kullanım Dinamikleri: Yarı sert hortumların aksine, yassı katlanabilir hortumlar makaradan tamamen yere serilmeden ve içi suyla tamamen şişmeden efektif olarak kullanılamaz. Bu nedenle TS EN 671-2 uyumlu dolaplar genellikle itfaiye bağlantı vanalarıyla (rekorlu vanalar) entegre edilir.

Hidrolik Performans Kriterleri ve Nozul (Lans) Mühendisliği

Bir yangın dolabının sadece montaj alanında bulunması yeterli değildir; yangın anında alevlerin merkezine ulaşabilecek asgari su debisini ve püskürtme mesafesini üretmesi gerekir. TS EN 671 serisi, lansın ucundaki hidrolik basınç ile deşarj miktarını matematiksel bir kararlılığa bağlar.

K-Faktörü ve Akış Karakteristikleri

Sistem boru şebekesindeki basınç dalgalanmalarına karşı lans ucundan çıkacak suyun debisi, standart kapsamında şu formülasyon ve parametrelerle denetlenir:

• Asgari Basınç ve Debi Şartı: TS EN 671-1 standardına göre, en kritik ve hidrolik olarak en dezavantajlı yangın dolabının lans ucunda, deşarj anında ölçülen net işletme basıncı en az 2 bar olmak zorundadır. Bu basınç altında, 19 mm hortumlu bir dolaptan sürekli olarak en az 24 L/dk, 25 mm hortumlu bir dolaptan ise en az 34 L/dk su debisi alınabilmelidir.

• Nozul Fonksiyonelliği (Jet ve Sisleme): Dolap uçlarında yer alan lanslar; suyu tek bir hat halinde uzak mesafeye fırlatan "jet (düz akış)" modu ile suyu mikro damlacıklara bölerek ısıyı sönümleyen ve kullanıcıyı alevlerden koruyan bir su perdesi oluşturan "sisleme (sprey)" modu arasında kolayca geçiş yapabilmelidir. Standart, sisleme modundaki püskürtme açısının asgari sınırlarını kontrol eder.

Malzeme Kalitesi, Mekanik Mukavemet ve Korozyon Direnci

Yangın dolapları binaların ömrü boyunca (onlarca yıl) acil durum anını bekleyen pasif-aktif donanımlardır. Bu süreçte dolap gövdesinin, vanaların ve hortum rekorlarının çevresel şartlardan etkilenerek çürümemesi veya kilitlenmemesi hayati önem taşır.

Çevresel Bağışıklık ve Basınç Dayanımları

TS EN 671 sertifikasyon testlerinde, dolap gövdesi ve su yolları ağır metalurjik testlere tabi tutulur:

• Hidrostatik Çalışma Basıncı: Yarı sert veya yassı katlanabilir hortumlar, normal işletme basınçlarının çok üzerinde bir güvenlik marjına sahip olmalıdır. Standart uyarınca hortumların maksimum çalışma basıncı 12 bar olarak kabul edilirken, üretim bandından çıkan ürünlerin en az 30 bar hidrostatik patlama basıncına dayanıklı olması şart koşulur.

• Korozyon ve Yaşlandırma: Vanalar ve hortum bağlantı rekorları pirinç veya paslanmaz malzemeden üretilmeli, dolap kabini ise korozyona karşı tuz sisi testlerinden geçirilmelidir. Hortum malzemesi ise ozon çatlamasına ve termal yaşlandırmaya karşı laboratuvar ortamında test edilerek zamanla kılcal çatlakların oluşması engellenir.

Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (CPR) ve CE Markalama Zorunluluğu

Avrupa Birliği ve Türkiye'deki Yapı Malzemeleri Yönetmeliği (305/2011/AB) uyarınca binalara kalıcı olarak monte edilen yangın dolaplarının tamamı yasal olarak CE işareti taşımak zorundadır. TS EN 671-1 ve TS EN 671-2 harmonize ürün standartları olduğu için, belgelendirmesi olmayan ürünlerin binalarda kullanılması doğrudan ağır kusur teşkil eder.

Üretici firmalar, akredite onaylanmış kuruluşlar (Notified Body) tarafından denetlenen Fabrika Üretim Kontrolü (FPC) sistemini sürdürmek ve her ürünle birlikte Performans Beyanı (DoP) sunmakla yükümlüdür. Bu beyanda, dolabın K-faktörü, hortum çapı, uzunluğu ve yangına karşı tepki sınıfı resmi olarak listelenir. Bina kabul aşamalarında (itfaiye onaylarında) bu belgelerin doğruluğu titizlikle incelenir.

Mühendislik Tasarımı ve Mimari Konumlandırma Stratejileri

Bir binanın yangın dolabı projesi hazırlanırken, sadece estetik kaygılarla dolap yerleşimi yapılamaz. TS EN 671 serisinin ve ulusal yangın yönetmeliklerinin öngördüğü geometrik sınırlar mimari plan üzerine birebir işlenmelidir.

Kapsama Alanı ve Radyal Mesafe Hesapları

Tasarım mühendisleri dolap yerleşimlerini yaparken şu uzamsal kriterleri temel alır:

• Etkili Koruma Mesafesi: Bir yangın dolabının koruma yarıçapı, hortum uzunluğu (maksimum 30 metre) ile nozuldan çıkan suyun en düşük işletme basıncındaki düz fırlatma mesafesinin (asgari 10 metre) toplanmasıyla hesaplanır. Teorik olarak $40\text{ metre}$ olan bu mesafe, mimari engeller, duvarlar ve kapı geçişleri dikkate alınarak "gerçek yürüme mesafesi" üzerinden binalarda daha dar tutulur.

• Konumlandırma Öncelikleri: Yangın dolapları istisnasız olarak her katta acil çıkış merdivenlerinin ve kaçış kapılarının hemen yanına, koridorların kesişim noktalarına yerleştirilmelidir. Dolapların önü hiçbir şekilde mobilya, pano veya dekoratif kaplamalarla kapatılamaz. Dolap kapakları 180 derece açılabilmeli ve üzerinde standardın öngördüğü piktogramlar (hortum sembolü) reflektif olarak yer almalıdır.

TS EN 671-3: Periyodik Muayene ve Sürdürülebilir Bakım Anayasası

Yangın dolapları, bina ömrü boyunca su basıncı altında bekleyen statik sistemler olduğundan, düzenli kontrol edilmediklerinde vana sızıntıları, hortum çürümeleri veya nozul tıkanıklıkları sebebiyle yangın anında işlevsiz kalabilirler. TS EN 671-3 standardı, bu riskleri sıfırlamak adına işletme yönetimine yasal periyodik bakım sorumlulukları yükler.

Yıllık ve Beş Yıllık Ağır Bakım Döngüleri

Bakım süreçleri yetkili teknik personel tarafından şu kronolojik takvime göre işletilmelidir:

• Aylık/Üç Aylık Görsel Kontroller: Dolap önünün açık olduğu, lansın yerinde durduğu, vanada gözle görülür bir sızıntı olmadığı ve basınç göstergesinin (manometre) yeşil hat içinde yer aldığı kontrol edilir.

• Yıllık Fonksiyonel Muayene: Her yıl hortum makaradan tamamen çözülür. Hortum gövdesi mekanik hasarlara karşı incelenir. Vana açılarak sistemde statik ve dinamik basınçlar ölçülür, nozulun jet/sisleme fonksiyonları test edilir. Makaranın dönme torku kontrol edilerek gerekirse mekanik aksamlar yağlanır.

• Beş Yıllık Hidrostatik Basınç Testi: Her beş yılda bir, hortumların tamamı maksimum çalışma basıncının 1,5 katı 18bar basınç altında hidrostatik teste tabi tutulur. Bu test esnasında su sızdıran, balon yapan veya rekor bağlantı yerlerinden gevşeyen hortumlar kesinlikle yenileriyle değiştirilmeli ve test sonuçları yasal denetimlerde ibraz edilmek üzere "Yangın Sistem Seyir Defteri"ne (Log Book) işlenmelidir.

TS EN 671 standart serisi, bina içi yangın güvenliğinin en temel ve en güvenilir yapı taşlarından biri olan yangın dolaplarının mühendislik çerçevesidir. Doğru hidrolik hesaplarla projelendirilen, CE sertifikalı ekipmanlarla monte edilen ve TS EN 671-3 disipliniyle bakımı yapılan bir sistem, yangınların büyümeden kaynağında söndürülmesinin ve dolayısıyla can kayıplarının önlenmesinin en büyük teminatıdır. Modern mimari yapıların tamamı, sabit boru tesisatlarını ve dolap mekanizmalarını bu uluslararası standardın kurallarına göre tasarlamak ve yaşatmakla yükümlüdür.