Eskişehir TEI Fabrikasında Yangın Hareketliliği: Yıkama Bölümündeki Alevlere Müdahale Sürüyor

Türkiye’nin havacılık ve savunma sanayiindeki en kritik üretim merkezlerinden biri olan Eskişehir’deki TUSAŞ Motor Sanayii A.Ş. (TEI) tesislerinde hareketli saatler yaşandı. Esentepe Mahallesi’nde yer alan dev sanayi kompleksinin yıkama bölümünde henüz belirlenemeyen bir nedenle yangın çıktı. Tesis bünyesindeki hassas kimyasal ve mekanik süreçlerin yürütüldüğü alanda yükselen dumanlar üzerine durum derhal yetkililere bildirildi. İhbarın ardından bölgeye sevk edilen çok sayıda resmi itfaiye ekibi ile fabrika bünyesindeki özel yangın söndürme birimleri, alevleri kontrol altına almak ve üretimin aksamasını önlemek adına koordineli bir mücadele başlattı.

Olayın Meydana Geldiği Esentepe Tesisleri ve Müdahale Süreci

Eskişehir’in Esentepe Mahallesi’nde konuşlanan TEI tesisleri, yüksek teknolojiye sahip havacılık motoru parçalarının üretildiği, montajının ve testlerinin yapıldığı stratejik bir alandır. Yangın, tesis içerisindeki parçaların temizleme, arındırma ve yüzey hazırlık süreçlerinin yürütüldüğü "yıkama bölümü" olarak adlandırılan kısımda başladı. Henüz netlik kazanmayan çıkış nedeni ile ilgili ilk incelemeler sürerken, yangının kısa sürede duman oluşturması tesis genelinde güvenlik protokollerinin devreye girmesine neden oldu.

Olayın 112 Acil Çağrı Merkezi’ne bildirilmesinin ardından Eskişehir Büyükşehir Belediyesi İtfaiye Daire Başkanlığı’na bağlı beşten fazla itfaiye ekibi hızla olay yerine sevk edildi. Ancak savunma sanayi tesislerinin yüksek güvenlik standartları gereği, ilk müdahale fabrika bünyesinde 7/24 teyakkuzda bekleyen TEI öz-itfaiye teşkilatı tarafından gerçekleştirildi. Tesis içi uzman söndürme ekipleri ile kente bağlı kamu itfaiye unsurlarının senkronize çalışması sayesinde yangının diğer hassas imalat bölümlerine ve motor test alanlarına sıçraması engellendi.

Sanayi Yıkama Bölümlerinde Yangın Riski ve Kimyasal Etkenler

Ağır sanayi ve havacılık imalat tesislerinde "yıkama" veya "yüzey temizleme" bölümleri, kütlesel metal parçaların yağdan, çapaklardan ve üretim kalıntılarından arındırıldığı alanlardır. Bu süreçlerde çoğunlukla yüksek sıcaklıkta çalışan yıkama tankları, endüstriyel solventler, yanıcı-parlayıcı degreaser (yağ çözücü) kimyasallar ve ultrasonic temizleme sistemleri kullanılır.

Yıkama hatlarında yangın riskini tetikleyen başlıca teknik unsurlar şunlardır:

• Solvent ve Kimyasal Bitişikliği: Yağ çözücü solvent maddelerin yüksek sıcaklıkla buluşması veya parlayıcı buharlaşma sınırına ulaşması (flash point).

• Elektriksel ve Isıl Arızalar: Yıkama tanklarını ısıtan yüksek güçlü rezistansların veya kurutma fanlarının termostatik arızaları.

• Ultrasonic ve Basınçlı Ekipman Yorgunluğu: Sürekli devirdaim yapan pompaların, yüksek basınçlı püskürtme nozullarının mekanik sürtünme sonucu aşırı ısınması.

• Statik Elektrik Deşarjı: Kimyasal sıvı transferleri esnasında topraklama hattındaki zafiyetler nedeniyle oluşan statik kıvılcımlar.

Bu tür endüstriyel yıkama ünitelerindeki yangınlar, standart ahşap veya ot yangınlarından farklı olarak kimyasal yangın kategorisinde (B Sınıfı) değerlendirilebilir. Bu nedenle su bazlı soğutmanın yanı sıra köpüklü söndürme sistemleri (AFFF) ve gazlı söndürme (CO2 veya FM200) metodolojileriyle müdahale edilmesi hayati önem taşır.

Savunma Sanayii Tesislerinde Yangın Güvenliği Protokolleri

TEI gibi havacılık motoru üreten tesisler, ulusal ve uluslararası yangın standartlarının (NFPA, TS EN) en üst düzeyde uygulandığı kritik altyapı tesisleridir. Bu tür stratejik yapılarda yangın güvenliği sadece bir bina koruma önlemi değil, doğrudan "Milli Güvenlik ve Üretim Sürekliliği" parametresidir.

Stratejik tesislerde uygulanan güvenlik ve müdahale katmanları şunlardır:

• Erken Algılama ve Otomatik İzolasyon: Yangın algılama sistemleri, duman veya ısıyı tespit ettiği anda ilgili bölümün havalandırma kanallarını (damperler) kapatarak oksijen akışını keser ve yangının yayılmasını engeller.

• Lokal Gazlı ve Köpüklü Söndürme: Yıkama ve döküm üniteleri gibi yüksek riskli makine alanlarının üzerinde doğrudan otomatik CO2 veya köpüklü söndürme nozulları yer alır.

• Bölgesel Öz-İtfaiye Teşkilatları: Büyük sanayi kompleksleri, kamu itfaiyesi gelene kadar geçen sürede (gold minutes) ilk müdahaleyi yapabilecek özel eğitimli endüstriyel söndürme ekiplerine ve özel donanımlı araçlara sahiptir.

• Bina İçi Yangın Kompartımanları: Binalar yangına en az 120-180 dakika dayanıklı özel yangın duvarları ve kapıları ile bölümlere (kompartıman) ayrılır. Böylece yıkama bölümünde çıkan alevler montaj hattına geçemez.

Olay Sonrası İnceleme ve Hasar Tespiti

Eskişehir TEI fabrikasında meydana gelen yangında söndürme ve soğutma çalışmalarının tamamlanmasının ardından teknik inceleme süreci başlayacaktır. Yangının çıkış nedenini belirlemek üzere emniyet, itfaiye ve tesisin iş güvenliği uzmanlarından oluşan heyetler olay yerinde detaylı veri toplayacaktır.

Ekiplerin odaklanacağı temel konular; yıkama bölümündeki panoların elektriksel ölçümleri, kullanılan kimyasalların depolanma ve kullanım şartları ile otomatik söndürme sistemlerinin olay anındaki aktivasyon performansları olacaktır. Tesis bünyesindeki üretim hatlarının etkilenme derecesi ve aksamaların minimuma indirilmesi adına yürütülen çalışmalar yetkili birimlerce sürdürülmektedir.

Sonuç olarak; Türkiye’nin havacılık motoru üretimindeki amiral gemisi olan TEI Eskişehir tesislerinde yaşanan bu olay, endüstriyel tesislerdeki öz-itfaiye teşkilatlarının ve profesyonel yangın mühendisliği altyapılarının ne denli kritik olduğunu bir kez daha kanıtlamıştır. Kamu ve tesis ekiplerinin hızlı koordinasyonu, potansiyel bir sanayi felaketinin büyümeden kontrol altına alınmasını sağlamıştır.