Üretim sahalarında, atölyelerde veya makineli çalışmalarda kazaların büyük kısmı bu kurallara uyulmamasından kaynaklanır:

• Yetkisiz Müdahale Yasağı: Çalışanlar, eğitimi ve yetkisi olmadıkları hiçbir makine, cihaz veya aracı (Örn: forklift, vinç, CNC tezgahı) kullanmamalıdır.

• Makine Koruyucuları: Makinelerin dönen, kesen veya hareketli parçalarındaki koruyucu kapaklar (muhafazalar) asla yerinden çıkarılmamalı, devre dışı bırakılmamalıdır.

• Bakım-Onarım Güvenliği (EKED/LOTO): Makinelere temizlik, bakım veya ayar yapılacağı zaman mutlaka enerji kesilmeli, makine durdurulmalı ve Etiketle-Kilitle-Emniyete Al-Dene (EKED) sistemi uygulanmalıdır.

• Arızalı Ekipman Kontrolü: Kablosu aşınmış, fişi kırık, gövdesi hasarlı el aletleri veya makineler asla kullanılmamalı; durum derhal amire veya İSG uzmanına bildirilmelidir.
  
   

  İş ekipmanları ve el aletlerinin güvenli kullanımı, endüstriyel sahalarda mekanik kaynaklı iş kazalarını önlemenin en kritik ayağıdır. 6331 Sayılı Kanun ve buna bağlı İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği uyarınca, her ekipmanın teknik sınırları içinde ve sadece yetkilendirilmiş personel tarafından kullanılması yasal bir zorunluluktur.

  Aşağıda, üretim sahalarında güvenli bir mekanik çalışma ortamı sağlamak için uyulması gereken temel teknik talimatlar ve uygulama esasları yer almaktadır.

  1. Genel Makine ve Ekipman Güvenlik Talimatları

  Üretim hatlarındaki sabit veya hareketli makinelerle çalışırken, operatör hatalarını ve mekanik arızaları minimize etmek için şu kurallara eksiksiz uyulmalıdır:

• Yetkilendirme: Sadece ilgili makine hakkında teorik ve pratik eğitim almış, işveren tarafından yazılı olarak yetkilendirilmiş personel operasyon yapabilir. Yetkisiz kişilerin makinelere müdahale etmesi kesinlikle yasaktır.

• Çalıştırma Öncesi Kontrol: Makine devreye alınmadan önce koruyucuların yerinde olup olmadığı, acil durdurma (e-stop) butonlarının çalışabilirliği ve hidrolik/pnömatik kaçakların varlığı gözle kontrol edilmelidir.

• Fiziksel Koruyucular ve Muhafazalar: Dönerek çalışan miller, kesici tamburlar, kayış-kasnak mekanizmaları ve dişliler kesinlikle sabit veya kilitli hareketli koruyucularla izole edilmiş olmalıdır. Koruyucusu sökülmüş veya devre dışı bırakılmış hiçbir makine çalıştırılamaz.

• Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) Uyumu: Dönme hareketi yapan makinelerin (matkap, torna, freze vb.) başında çalışırken eldiven kullanılmamalıdır; eldiven kumaşı dönen aksama dolanarak uzuv kayıplarına yol açabilir. Ayrıca sarkan kıyafetler, kravat, künye ve yüzük gibi aksesuarlar çalışma sahasına girmeden önce çıkarılmalıdır. Uzun saçlar mutlaka baret veya bone içinde toplanmalıdır.

• 2. Bakım, Onarım ve EKED (LOTO) Prosedürü

  Makinelerin temizlik, ayar, bakım veya onarım süreçlerinde meydana gelen kazalar genellikle sistemin istemsizce enerji almasından kaynaklanır.

• Sıfır Enerji Prensibi: Bakım veya onarıma alınacak makinenin elektrik, hidrolik, pnömatik ve mekanik tüm enerji kaynakları kesilmelidir. Sistemde birikmiş enerji (basınçlı hava, potansiyel enerji vb.) tamamen tahliye edilmelidir.

• EKED Uygulaması: Enerji kesme noktalarına ilgili personelin kişisel kilidi, asma kilidi ve uyarı kartı asılmalıdır (Etiketle, Kilitle, Emniyete Al, Dene). Bu kilit ve etiket, çalışmayı yürüten personelin bizzat kendisi tarafından işlem bitiminde sökülür. Bir başkasının kilidini sökmek veya devre dışı bırakmak ağır ihlal grubundadır.

• 3. Taşınabilir Elektrikli İş Aletleri Kullanım Talimatı

  Spiral (avuç içi taşlama), matkap, dekupaj gibi taşınabilir elektrikli el aletleri, yüksek devir ve elektrik enerjisini bir arada barındırdığı için ekstra dikkat gerektirir.

• Kablo ve Fiş Kontrolü: Kullanım öncesinde besleme kablolarında kesik, aşınma veya iç iletkenlerde açılma olup olmadığı kontrol edilmelidir. Ekli, bantlı veya prizsiz çıplak kablolarla şebekeye bağlantı yapılmamalıdır.

• Çift Yalıtım ve Topraklama: Taşınabilir elektrikli aletlerin çift yalıtımlı ($回$ sembolü olan) veya uygun şekilde topraklanmış olduğundan emin olunmalıdır. Nemli veya ıslak zeminlerde bu aletlerle çalışılmamalı, zorunlu hallerde düşük gerilimli (24V-42V) ekipmanlar veya Kaçak Akım Rölesi (KAR) korumalı hatlar tercih edilmelidir.

• Diskin/Ucun Uyumu: Özellikle taşlama makinelerinde kullanılacak diskin maksimum devir hızı ($RPM$), makinenin dönme hızı ile uyumlu olmalıdır. Çatlak, kırık veya aşınmış diskler merkezkaç kuvvetiyle patlayabileceğinden derhal imha edilmelidir. Taşlama muhafazası asla çıkarılmamalıdır.

• Amacına Uygun Kullanım: Her el aleti sadece üretiliş amacına uygun işlerde kullanılmalıdır. Örneğin; tornavida keski veya manivela olarak kullanılmamalı, pense ile çekiçleme yapılmamalı, kurbağacık anahtarlar aşırı yük gerektiren somunlarda zorlanmamalıdır.

• Yapısal Bütünlük: Sapı çatlamış, gevşemiş veya kırılmış çekiçler; ağzı bozulmuş, yalama olmuş anahtarlar; körelmiş kesici aletler sahada bulundurulmamalıdır. Çekiç başlarının saptan fırlamasını önleyen kamaların yerinde olduğu kontrol edilmelidir.

• Taşıma ve Depolama: Keskin ve sivri uçlu el aletleri (maket bıçağı, iskarpela vb.) cepte taşınmamalı, bu aletler için özel üretilmiş takım çantaları veya kemerler kullanılmalıdır. Maket bıçakları kullanılmadığı anlarda mekanizması içeri çekilerek kapalı konumda tutulmalıdır.

• 5. Kaldırma ve İletme Ekipmanları (Forklift, Vinç, Transpalet)

  Yüklerin yatay ve dikey hareketini sağlayan bu ekipmanlarda stabilite ve çevre güvenliği esastır.

• Kapasite Sınırları: Vinç, forklift veya sapanların üzerinde belirtilen maksimum güvenli taşıma kapasitesi ($SWL$) kesinlikle aşılmamalıdır.

• Çalışma Alanı İzolasyonu: Kaldırma ve taşıma işlemi yapılan alanların altı ve çevresi şeritlerle kapatılmalı, askıdaki yüklerin altında hiçbir personelin durmasına veya geçmesine izin verilmemelidir.

• Forklift Operasyonları: Forkliftler sadece operatör belgesi (G sınıfı ehliyet) olan personelce sürülmelidir. Yük taşınırken çatallar zeminden maksimum 15-20 cm yukarıda tutulmalı, görüş kapalıysa geri viteste gidilmeli ve fabrikalar için belirlenen hız sınırlarına (genellikle iç mekanda 5 km/s) kesinlikle uyulmalıdır. Forklift çatallarında insan taşınması kesinlikle yasaktır.

• Benzer şekilde, hidrolik veya mekanik sistemlerin güç iletim mekanizmalarını anlamak, arıza anında doğru müdahaleyi yapabilmek için önemlidir.

  Unutmayın: "Alet işler, el övünür; ancak güvenli alet hayat kurtarır." İş bitiminde tüm el aletleri temizlenerek panolardaki veya çantalardaki yerlerine kaldırılmalı, arızalı olanlar üzerine "ARIZALIDIR, KULLANMAYIN" etiketi yapıştırılarak İSG departmanına veya bakım birimine teslim edilmelidir

  4. Mekanik (Kaba) El Aletleri Kullanım Talimatı

  Çekiç, tornavida, anahtar, pense ve keser gibi el aletleri basit görünseler de yanlış kullanım ve bakımsızlık nedeniyle ciddi yaralanmalara yol açar.