İklim değişikliğinin derinleşen etkileri ve yaz aylarında rekor seviyelere ulaşan hava sıcaklıkları, orman yangınları riskini en üst düzeye çıkarıyor. İçişleri Bakanlığı Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD), yayımladığı resmî uyarı bildirisiyle vatandaşları dikkatli ve tedbirli olmaya çağırdı. Yapılan açıklamada, ormanların sadece yeşil birer alan değil, ekolojik dengenin ve biyoçeşitliliğin omurgası olduğu vurgulanırken; yangın öncesi, anı ve sonrasında hayati önem taşıyan davranış modelleri kamuoyuyla paylaşıldı.
 

1. Ormanların Hayati İşlevleri ve Ekolojik Dengeye Katkısı

AFAD’ın uyarısında öne çıkan ilk vurgu, ormanların afet yönetimi ve gezegen ekolojisi açısından üstlendiği hayati görevlerdir. Ormanlar basit birer ağaç topluluğu olmanın ötesinde, doğal afetlere karşı koruyucu birer biyo-kalkan görevi görür:

• Afet Risklerinin Azaltılması (Erozyon ve Heyelan Koruması): Ağaç kökleri, toprağı bir ağ gibi sararak dik yamaçlarda heyelan ve toprak kayması riskini minimize eder. Yağış anında suyun akış hızını keserek sel ve taşkın afetlerinin şiddetini düşürür.

• Su Kaynaklarının Ve Havzaların Korunması: Orman tabanı ve kök sistemleri, yağmur sularını süzerek yeraltı su kaynaklarını besler. Doğal bir filtre görevi görerek içme suyu havzalarının temiz kalmasını sağlar.

• Karbon Yutak Alanları ve Mikroklima: Ormanlar, atmosferdeki karbondioksiti yutarak iklim krizinin etkilerini yumuşatır ve bulundukları bölgede nem dengesini düzenleyerek mikroklima oluşturur.

• Biyoçeşitlilik Deposu: Türkiye ekosistemindeki binlerce bitki ve hayvan türü için ormanlar birincil yaşam alanıdır.

2. Orman Yangınlarını Önleme Tedbirleri: Yangın Öncesi Kurallar

Her yıl çıkan orman yangınlarının büyük bir yüzdesi insani dikkatsizlik, ihmal ve kaza faktörlerinden kaynaklanmaktadır. AFAD, yangın riskinin tepe noktaya ulaştığı sıcak yaz aylarında vatandaşların uyması gereken temel tedbirleri şu şekilde sıralamaktadır:

A. Giriş Yasaklarına ve Valilik Kararlarına Uyum

Yüksek sıcaklık, düşük nem ve şiddetli rüzgarın birleştiği dönemlerde valiliklerce alınan "Ormanlık Alanlara Giriş Yasakları" kararlarına eksiksiz uyulmalıdır. Belirlenmiş mesire alanları dışındaki kontrolsüz ormanlık bölgelere girilmemelidir.

B. Ateş Yakma Yasakları ve Mesire Alanı Kuralları

Orman içi ve çeperindeki alanlarda anız, piknik ateşi, mangal veya çöp yakılması kesinlikle yasaktır. Rüzgarın taşıyacağı tek bir kıvılcım, hektarlarca alanın kül olmasına neden olabilir.

C. Doğaya Atılan Tehlikeli Maddeler

• Cam ve Plastik Atıklar: Doğaya atılan cam şişeler ve şeffaf plastikler, güneş ışınlarını bir merkezde toplayarak mercek görevi görür ve altındaki kuru otları tutuşturur.

• Sigara İzmaritleri: Karayolları kenarlarına veya orman içi yollara dikkatsizce atılan sönmemiş izmaritler, rüzgarın oksijen desteğiyle saniyeler içinde örtü yangını başlatır.
  
   

  3. Yangın Anında Hayat Kurtaran Kişisel Güvenlik ve Tahliye Protokolleri

  AFAD uyarısının en kritik semantik boyutunu, bir yangınla karşılaşıldığında uygulanması gereken hayati tahliye ve korunma adımları oluşturmaktadır:

  1. Erken İhbar: 112 Acil Çağrı Merkezi

  Duman veya alev fark edildiği ilk anda vakit kaybetmeden 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalıdır. Konum tarifi yapılırken en yakın belirgin nirengi noktaları (köy, yol ayrımı, tepe adı) iletilmelidir.

  2. Rüzgar Yönüne Göre Kaçış Rrotası

• Rüzgarın Geldiği Yöne Doğru İlerleme: Yangın esnasında kaçış yönü, alevlerin ilerlediği yön değil, rüzgarın estiği (geldiği) yön olmalıdır. Rüzgarı arkanıza alarak kaçmak, alevlerin önünde kalmanıza neden olur.

• Aşağıya/Vadiye Değil, Dik Yüzeylere Dikkat: Yangınlar yamaç yukarı (yukarı doğru) çok daha hızlı tırmanır. Vadi tabanları baca etkisi yaratabileceği için kaçış güzergahı topoğrafyaya göre dikkatli seçilmelidir.

• 3. Yanmaya Karşı Kıyafet ve Maske Standartları

• Sentetik Olmayan Kıyafetler: Tahliye esnasında naylon, polyester gibi sentetik içerikli giysiler yüksek ısıda eriyerek cilde yapışır. Bu nedenle kesinlikle %100 pamuklu veya yünlü kıyafetler tercih edilmelidir.

• Solunum Koruması: Yoğun dumandan etkilenmemek ve karbonmonoksit zehirlenmesini önlemek için ıslatılmış bir bez/havlu veya toz/gaz maskesi ile ağız ve burun kapatılmalıdır.
  
  4. Orman Yangını Durum Yönetim Cetveli
  
   

  Safha	Alınacak Eylemler / Kurallar	Dikkat Edilecek Hayati Detay
  Yangın Öncesi	Orman giriş yasaklarına uyma, izmarit/cam atmama	Isıl mercek etkisi yaratacak cam atıklar toplanmalı
  İhbar Anı	112 Acil Çağrı Merkezi'ni arama	Konum ve alevlerin ilerleyiş yönü net bildirilmeli
  Tahliye Anı	Rüzgarın geldiği yöne doğru kaçış	Alevlerin yönünde değil, rüzgara karşı hareket edilmeli
  Giyim / Koruma	Pamuklu/yünlü giysiler ve ıslak maske	Sentetik giysiler eriyerek cilde yapışma riski taşır

Ormanlar Ortak Emanetimizdir

AFAD'ın yayımladığı uyarı metninde de belirtildiği üzere: "Ormanlar ortak emanetimiz, onları korumak ise hepimizin ortak sorumluluğudur." İklim krizinin etkilerini yoğun şekilde hissettiğimiz bu dönemde, tek bir kıvılcımın dahi binlerce hektarlık canlı yaşamını yok edebileceği unutulmamalıdır.

Tüm vatandaşlarımızın yangın riski taşıyan alanlarda azami hassasiyet göstermesi, kurallara harfiyen uyması ve şüpheli durumları derhal Yetkili Makamlara (112) bildirmesi, yeşil vatanın korunmasındaki en büyük güvencemizdir.