UNESCO Dünya Mirası Listesi'nde yer alan Karabük’ün Safranbolu ilçesinde, geleneksel sivil mimarinin seçkin örneklerinden biri olan yaklaşık 200 yıllık tarihi konakta akşam saatlerinde yangın çıktı. Tarihi Çarşı mevkiindeki Babasultan Mahallesi’nde bulunan ve E.A.’ya ait olduğu öğrenilen iki katlı tescilli yapının zemin katında başlayan alevler, bölgedeki ahşap yapı stoğunun oluşturduğu risk nedeniyle panik yarattı. İtfaiye, AFAD, emniyet ve sağlık ekiplerinin koordineli müdahalesi sayesinde alevler çevre binalara sıçramadan söndürülürken, asırlık konağın bir katı tamamen yanarak kullanılamaz hale geldi.

Olayın Özeti: Hızlı Bilgiler

Yangının Meydana Gelişi ve İlk Müdahale

Olay, Safranbolu’nun geleneksel dokusunu en saf haliyle koruyan merkezlerinden Babasultan Mahallesi’nde meydana geldi. Görgü tanıklarının ifadelerine göre, akşam saatlerinde iki katlı tarihi yapının giriş katından yoğun duman ve ardından şiddetli alevler yükselmeye başladı. Durumu fark eden mahalle sakinleri ve esnaf, derhal 112 Acil Çağrı Merkezi'ne ihbarda bulundu.

Tarihi Çarşı'nın dar sokakları ve bitişik nizam ahşap yerleşim dokusu, her türlü kıvılcımın saniyeler içinde büyük bir mahalle yangınına dönüşme riskini barındırdığından, bölgeye vakit kaybetmeksizin çok sayıda itfaiye arazözü sevk edildi. Eş zamanlı olarak polis ekipleri sokak girişlerini şeritlerle kapatarak güvenlik kordonu oluşturdu ve mahalle sakinlerini tedbir amaçlı olay yerinden tahliye etti. Sağlık ekipleri olası bir dumandan etkilenme veya can kaybı ihtimaline karşı hazır bekletilirken, AFAD ekipleri de yapısal çökme riskine karşı saha güvenliğini denetledi.

İtfaiye erleri, alevlerin yoğunlaştığı zemin kata doğrudan su ve soğutucu köpükle müdahale ederken, yangının ahşap taşıyıcı dikmeler üzerinden konağın ikinci katına ve bitişikteki diğer asırlık tescilli yapılara sıçramasını önlemek adına cephe koruma perdeleri oluşturdu. Yoğun ve profesyonel çaba neticesinde yangın üst kata tamamen sirayet etmeden kontrol altına alındı.

Yapıdaki Hasarın Boyutu ve Mevcut Durum

Yangının tamamen söndürülmesinin ardından ekipler uzun süre soğutma çalışması yürüttü. Ahşap karkas binalarda alevler sönse dahi iç kısımlarda kalan közlerin yeniden alev alma riski taşıması sebebiyle termal kameralarla iç duvar ve taban taramaları gerçekleştirildi.

Yapılan ilk fiziki incelemelerde:

• Yaklaşık iki asırlık geçmişe sahip konağın giriş katının tamamen yanarak kül olduğu ve mimari unsurlarının kullanılamaz hale geldiği tespit edildi.

• Üst katın doğrudan alev temasından büyük ölçüde kurtarıldığı ancak yoğun duman isine, yüksek ısıya ve söndürme sularının tahribatına maruz kaldığı belirlendi.

• Olay anında konak içerisinde kimsenin bulunmaması olası bir can kaybı ya da yaralanmanın önüne geçti.

Yangının kesin çıkış nedeninin belirlenmesi için adli ve teknik inceleme başlatıldı. İlk şüpheler eski elektrik tesisatından kaynaklanabilecek bir kısa devre veya ısınma düzeneği üzerinde yoğunlaşırken, itfaiye kaza kırım raporunun hazırlanmasının ardından nihai rapor savcılığa ve ilgili koruma kurullarına sunulacak.

Analiz: Safranbolu Mimarisinde Ahşap Koruma ve Yangın Riski

UNESCO Dünya Mirası kenti olan Safranbolu, 18. ve 19. yüzyıl Osmanlı kent hayatını, kültürünü ve geleneksel mimarisini günümüze taşıyan en önemli açık hava müzelerinden biridir. İlçedeki tescilli konaklar çoğunlukla taş temel üzerine ahşap karkas arasına kerpiç ya da tuğla dolgu (hımış tekniği) ve bağdadi sıva usulüyle inşa edilmiştir. Bu mimari doku estetik ve nefes alan bir yaşam alanı sağlarken, yangın güvenliği açısından kritik hassasiyetler doğurmaktadır:

• Reçineli ve Yaşlı Ahşabın Tutuşma Hızı: Asırlık binalarda kullanılan çam, meşe veya sedir gibi ahşap malzemeler geçen yüzyıllar içerisinde tamamen kuruyarak yüksek oranda reçineli ve kırılgan bir yapıya dönüşür. Bu durum, binaların en küçük kıvılcımda hızla alev almasına neden olur.

• Hava Boşlukları ve Baca Etkisi: Geleneksel karkas sistemlerde duvar içlerinde yer alan boşluklar ve ahşap merdiven boşlukları, yangın esnasında doğal bir baca işlevi görerek alevleri hızla üst katlara ve çatıya taşır.

• Dar Sokak Ağı ve Lojistik Kısıtlar: Tarihi Çarşı bölgesinin yayalara ve dönemin at arabalarına göre planlanmış dar sokakları, modern itfaiye araçlarının manevra alanını kısıtlar. Bu nedenle hızlı ihbar ve yerel sabit yangın hidrantlarının varlığı hayati rol oynar.

Tarihi Binalarda Yangın Riskini Azaltma Protokolleri

Kültürel mirasın korunması ve benzer faciaların yinelenmemesi adına uzmanlar ve koruma kurulları tarafından önerilen temel güvenlik ilkeleri şunlardır:

1. Elektrik Altyapısının Islah Edilmesi: Tarihi konaklarda yangınların büyük bir kısmı zamana yenik düşen, kemirgenler tarafından zarar gören ya da aşırı yüklenmeye dayanamayan eski elektrik hatlarından kaynaklanır. Tesisatların yanmaz spiral borular içerisine alınması, kaçak akım rölelerinin eksiksiz kurulması ve yük dengelemesi şarttır.

2. Erken Uyarı ve Kablosuz Dedektör Ağları: Ahşap yapılara kablo kanalları açarak zarar vermemek adına, son teknoloji kablosuz duman, ısı ve alev sensörlerinin her kata ve tavan arası boşluklarına yerleştirilmesi gerekmektedir.

3. Ahşap Yüzeylere Yangın Geciktirici Solüsyon Uygulamaları: Kültür varlıklarının dokusunu, rengini ve nefes alma kabiliyetini bozmayan nano-teknolojik yangın geciktirici emprenye vernikleriyle ahşabın tutuşma süresi önemli ölçüde uzatılabilmektedir.

4. Otomatik İnce Damlacıklı (Water Mist) Söndürme Sistemleri: Geleneksel fıskiye (sprinkler) sistemlerinin aşırı su tahliyesiyle tarihi mobilya ve ahşap kaplamaları çürütmesini engellemek için, müzelerde ve koruma altındaki konaklarda düşük hacimli ama yüksek basınçlı mikronize su sisi teknolojisi tercih edilmelidir.

5. Mahalle Düzeyinde Yangın Müdahale Planları: Tarihi yerleşim alanlarında esnafa ve mahalle sakinlerine yönelik düzenli yangın söndürme tatbikatları yapılmalı; sokak başlarındaki hidrant hatlarının debi kontrolleri periyodik olarak yinelenmelidir.

Gelecek Süreç: Restorasyon ve Rekonstrüksiyon

Karabük Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu uzmanlarının olay yerinde yapacağı ayrıntılı rölöve ve hasar tespit çalışmalarının ardından konağın geleceği şekillenecek. Taşıyıcı sistemin ne kadarının ayakta kaldığına bağlı olarak rekonstrüksiyon (aslına uygun yeniden inşa) veya güçlendirmeli restorasyon projeleri hazırlanacak. Safranbolu’nun yaşayan bir hafıza niteliğindeki her bir konağı, sadece sahiplerinin mülkü değil, insanlığın ortak mirası kabul edildiğinden, meydana gelen her yangın telafisi güç bir kültürel kaybı beraberinde getiriyor.