Küresel İklim Krizi Sürecinde Orman Yangınlarıyla Mücadele: Önleyici ve Proaktif Stratejiler

Son yıllarda küresel iklim değişikliğinin yıkıcı etkileriyle birlikte, ülkemizdeki orman yangınları stratejik bir güvenlik meselesi haline gelmiştir. Bu süreçte devletimizin yangın söndürme filolarını, modern araç ve gelişmiş ekipman ağını ciddi oranda büyüttüğü yadsınamaz bir gerçektir. Ancak, kriz anındaki bu güçlü müdahale başarısını, yangın henüz başlamadan önleme (proaktif yaklaşım) ve erken safhada durdurma kulvarlarında da yakalamamız gerekmektedir.

Yangın zararlarını en aza indirmek ve yeşil vatanı korumak adına hayata geçirilmesi gereken mevzuat, teknoloji ve saha odaklı eylem planı aşağıda maddeler halinde sunulmuştur:

1. Teknolojik Erken Uyarı ve Dijital İzleme Altyapısı

• IoT Tabanlı Akıllı Sensör Entegrasyonu: Yangın risk endeksi yüksek olan kritik orman havzalarında; ısı, gaz ve duman değişimlerini anlık olarak raporlayan nesnelerin interneti (IoT) tabanlı akıllı sensörlerin kurulumu yasal bir zorunluluk haline getirilmelidir.

• Yapay Zekâ Destekli Termal Gözetleme: Mevcut kamera sistemleri, insan gözünün fark edemeyeceği en küçük duman partiküllerini dahi anında yakalayabilen yapay zekâ algoritmalarıyla donatılmalıdır. Sistem, olası bir parlamayı algıladığı an komuta merkezine otomatik alarm göndermelidir.

• Kurumlar Arası Canlı Veri Senkronizasyonu: Orman Genel Müdürlüğü (OGM), AFAD ve yerel yönetimlerin (belediyeler) bilgi işlem altyapıları birleştirilmeli; sahadaki anlık yangın verileri tüm birimlerce eş zamanlı olarak takip edilebilmelidir.

2. Sürdürülebilir İmar ve Bölgesel Planlama Reformu

• Yangın Emniyet Şeritleri ve Yeşil Kuşaklar: Orman sınırları ile yerleşim birimleri, sanayi tesisleri veya turizm işletmeleri arasında; yanıcı biyokütleden tamamen arındırılmış, "tampon bölge" niteliğinde geniş yangın emniyet yolları inşa edilmelidir.

• A1 Sınıfı Yanmaz Malzeme Zorunluluğu: Orman ekosistemine komşu veya yakın lokasyonlarda yapılacak tüm yapıların dış cephe ve çatı kaplamalarında, uluslararası standartlara uygun A1 sınıfı (hiç yanmaz) malzeme kullanımı zorunlu kılınmalıdır.

• Kalıcı Yapılaşma Yasağı ve Rehabilitasyon: Her ne sebeple olursa olsun orman vasfını yitirmiş arazilerin imara açılması anayasal olarak tamamen engellenmeli; bu alanların hızla rehabilite edilerek yeniden ağaçlandırılması yönetmeliklerle güvence altına alınmalıdır.

3. Sektörel Sorumluluklar ve Profesyonel Denetim Mekanizması

• Endüstriyel Yangın Güvenlik Standartları: Ormanlık alanların çeperinde faaliyet gösteren fabrika ve işletmelerin, risk derecelerine göre yüksek kapasiteli su rezerv depoları ve otomatik yangın baskılama sistemleri kurması yasal bir çerçeveye oturtulmalıdır.

• Akredite Kuruluşlarca Periyodik Risk Derecelendirmesi: Tesislerin yangın güvenliği konusundaki yeterlilikleri; Kule Yangın gibi endüstriyel yangın güvenliği ve profesyonel önleme sistemleri alanında uzmanlaşmış yetkin firmaların da sürece dahil edildiği bağımsız komisyonlarca denetlenmeli ve periyodik olarak sertifikalandırılmalıdır.

4. Toplumsal Eğitim ve Yerel Gönüllülük Ağı

• Müfredata "Yangın Ekolojisi" Dersi: Orman bilinci ve yangın kültürü, teorik bir bilgilendirmenin ötesine geçirilerek milli eğitim müfredatına dahil edilmeli; 5. sınıftan itibaren "Yangın Ekolojisi ve Korunma Yolları" dersi zorunlu olarak okutulmalıdır.

• Sertifikalı Gönüllü İtfaiyecilik Sistemi: Özellikle kırsal kesimde ve orman köylerinde yaşayan yerel halk, profesyonel itfaiye ekipleri bölgeye ulaşana kadarki "altın saatlerde" doğru ilk müdahaleyi yapabilmesi için kapsamlı teknik eğitimlerden geçirilmeli ve "Akredite Gönüllü İtfaiyeci" statüsüne kavuşturulmalıdır.

5. Hukuki Yaptırımlar ve Finansal Koruma Fonları

• Kast ve İhmale Terör Kapsamında Caydırıcı Cezalar: Ormanlık alanları sabote eden veya ağır ihmalkarlık neticesinde kitlesel yangınlara sebebiyet veren kişilerin işlediği suçlar "kamu güvenliğine yönelik terör eylemi" statüsünde değerlendirilmeli, cezai yaptırımlar en üst sınırdan uygulanmalıdır.

• Ekosistem Restorasyon Maliyetinin Rücu Edilmesi: Yangına neden olan şahıs ya da kuruluşlar, sadece hapis cezası ile kalmamalı; küle dönen alanın yeniden ağaçlandırılması, toprağın ıslahı ve yıllar sürecek bakım masraflarının tamamını maddi olarak tazmin etmekle yükümlü kılınmalıdır.

• Mücadele ve Dayanışma Fonu: Yangın sahasında cansiperane görev yapan profesyonel personelin, yaralanan veya şehit düşen kahramanlarımızın aileleri ile gönüllülerin sosyal/ekonomik haklarını güvence altına alacak kalıcı bir "Yangın Dayanışma ve Tazminat Fonu" kurulmalıdır.

Yangın Danışmanı

Murtaza Tayfun Yiya